SUE zoekt voor je uit wat er in jouw omgeving te besparen valt. Lees meer over cloudkostenoptimalisatie bij SUE en het Cloud Cost Optimization Assessment.
Cloudkosten verlagen: de complete gids voor IT-leiders, architecten en engineers
Cloudkosten verlaag je in twee stappen. Eerst ruim je op en rightsize je, en pas daarna koop je commitments in. Vervolgens voorkom je met FinOps dat de kosten terugkomen: finance, engineering en management sturen samen op de waarde van technologie, en wie kosten maakt, ziet ze ook. De grootste posten zijn te ruime resources, vergeten omgevingen, inkoopafspraken die niet passen, dataverkeer en steeds vaker AI en GPU’s.
Inhoud
- Waarom stijgen cloudkosten?
- Waar gaat je cloudbudget naartoe?
- Tien besparingsmaatregelen
- Inkoopmodellen en commitments
- Dataverkeer en de EU Data Act
- Wat is FinOps?
- Tagging, kostentoewijzing en FOCUS
- Kengetallen om op te sturen
- Kosten in het ontwerp: shift-left
- Kosten van Kubernetes
- Kosten van AI en GPU’s
- Licenties en SaaS
- Optimaliseren, overstappen of terug naar on-premises?
- Plan voor de eerste 90 dagen
- Veelgestelde vragen
De kern in vier punten
-
Reken op circa een kwart tot een derde verspilling: Gartner schat 29% in 2026.
-
De grootste besparingen zitten in gebruik (rightsizing, opruimen) en inkoop (commitments). Opruimen lukt binnen enkele weken, rightsizing en commitments binnen twee maanden.
-
Blijvend effect vraagt eigenaarschap: teams die hun eigen kosten zien en erop worden aangesproken.
-
AI-kosten zijn in 2026 de hoogste prioriteit van FinOps-teams (State of FinOps 2026). Begin met inzicht per toepassing, voordat je gaat optimaliseren.
1. Waarom stijgen cloudkosten?
Cloudkosten stijgen omdat wie de kosten maakt, de rekening niet ziet. Een engineer neemt met een paar klikken capaciteit af en ziet de rekening nooit. Die komt bij finance of de IT-manager terecht, en zij kunnen niet zien welk team, welke applicatie of welke vergeten testomgeving de kosten veroorzaakt. Zonder vaste afspraken stijgt de rekening daardoor sneller dan het gebruik.
Kostenbeheersing is volgens onderzoek al jaren de grootste uitdaging in de cloud. In 2026 schatten organisaties dat 29% van hun cloudbudget wordt verspild; die schatting stijgt weer, vooral door AI-workloads en nieuwe PaaS-diensten.
De meest voorkomende oorzaken
-
Te ruim gedimensioneerde resources: servers, databases en Kubernetes-requests met veel meer capaciteit dan ze gebruiken.
-
Ongebruikte resources: vergeten testomgevingen, losse disks, oude snapshots, ongebruikte IP-adressen en load balancers.
-
Test- en ontwikkelomgevingen die 24/7 draaien, terwijl ze alleen tijdens kantooruren nodig zijn. Buiten kantooruren valt ongeveer 70% van de uren in een week.
-
Geen of verkeerde inkoopafspraken: commitments die ontbreken, verlopen of niet meer passen bij het gebruik.
-
Dataverkeer: egress, NAT-gateways en verkeer tussen zones of regio’s.
-
De verkeerde opslagklasse: data die zelden wordt gelezen maar in dure opslag staat, en snapshots zonder bewaarbeleid.
-
Logging en observability: teams loggen alles en bewaren het onbeperkt.
-
Architectuurkeuzes die niet meer passen, bijvoorbeeld serverless waar een container goedkoper is bij constante belasting, of juist andersom.
2. Waar gaat je cloudbudget naartoe?
Bij de meeste organisaties bepalen vijf categorieën het grootste deel van de rekening:
- Compute: virtuele machines, containers en serverless.
- Databases: managed databases, vaak ruim gedimensioneerd en zelden uitgezet.
- Opslag: volumes, object storage, snapshots en backups.
- Netwerk: dataverkeer naar internet, tussen zones en regio’s, en NAT-gateways.
- Beheerde diensten: logging, monitoring, load balancers en steeds vaker AI-diensten.
- Begin bij de vijf grootste diensten en de vijf grootste accounts of subscriptions. Daar zit vrijwel altijd het grootste deel van de besparing.
3. Tien besparingsmaatregelen
VolgordeRuim eerst op en rightsize, en koop pas daarna commitments in. Wie eerst commitments koopt, legt zich vast op capaciteit die na het rightsizen niet meer nodig is.Een voorbeeld uit de praktijkBij Colect leverden alleen al de database-optimalisaties direct $6.759 per maand op. In totaal daalde de AWS-rekening met 43%.
4. Inkoopmodellen en commitments
Commitments geven korting in ruil voor een verplichting van één of drie jaar. Ze verlagen de rekening het snelst. Tegelijk zijn ze de enige maatregel waarmee je je vastlegt.
Hoe je het goed doet:
- Dek alleen het stabiele basisgebruik. Een gangbaar doel is 70–80% dekking daarvan; pieken en de rest blijven flexibel.
- Kies flexibiliteit als je roadmap verandert. Staat er binnen drie jaar een migratie of een overstap naar ARM of Kubernetes gepland, dan zijn Compute Savings Plans of flexibele CUDs veiliger dan reserveringen per type.
- Spreid je commitments in de tijd (laddering), zodat ze niet allemaal tegelijk verlopen en je per kwartaal kunt bijsturen.
- Ken het risico. AWS Savings Plans kun je alleen in de eerste zeven dagen en tot een beperkt bedrag terugdraaien. Microsoft kondigt een annuleringsvergoeding van 12% aan voor reserveringen. Een commitment die je niet gebruikt, betaal je toch.
- Meet het resultaat met de effective savings rate (zie sectie 8).
5. Dataverkeer en de EU Data Act
Dataverkeer is vaak de minst begrepen kostenpost, omdat je het per gigabyte betaalt en het op veel plekken ontstaat.
Wat helpt:
Gateway-endpoints voor S3 en DynamoDB in plaats van verkeer via NAT; verkeer tussen zones beperken waar beschikbaarheid het toelaat; een CDN en caching voor verkeer naar gebruikers; compressie; en data verwerken in de regio waar ze staat.
De EU Data Act.
Sinds 12 september 2025 mogen cloudproviders bij een overstap naar een andere provider of naar on-premises alleen nog kosten rekenen die ze zelf maken. Vanaf 12 januari 2027 zijn deze switching charges verboden, inclusief de egress-kosten voor het meenemen van je data. Gewoon dataverkeer tijdens gebruik, zoals verkeer naar je gebruikers of tussen regio’s, blijft wel betaald. AWS, Azure en Google bieden elk een eigen procedure om egress bij een overstap kwijtgescholden te krijgen, met eigen voorwaarden en termijnen. Voor de afweging in sectie 13 betekent dit dat de exitkosten dalen en de lopende kosten van dataverkeer blijven.
6. Wat is FinOps?
FinOps is een werkwijze waarin finance, engineering, inkoop en management samen sturen op de waarde van technologie. Wie kosten maakt, ziet ze ook, en beslissingen gaan uit van wat ze opleveren. De FinOps Foundation (onderdeel van de Linux Foundation) beheert het framework.
Drie fases die steeds terugkomen:
- Inform: zichtbaar maken wie wat uitgeeft, en kosten toewijzen aan teams en producten.
- Optimize: besparen via gebruik (rightsizing, opruimen, architectuur) en via tarieven (commitments, onderhandelen).
- Operate: budgetten, alerts, vaste reviews en eigenaarschap inbedden in de organisatie.
Sinds 2025 gaat FinOps verder dan de publieke cloud. Het framework kent nu scopes: publieke cloud, SaaS, AI, licenties en datacenters. In de State of FinOps 2026 (1.192 respondenten, samen meer dan $83 miljard cloudbudget) beheert 98% van de FinOps-teams AI-kosten, 90% SaaS en 64% licenties. 78% rapporteert aan de CTO of CIO. FinOps for AI is voor 2026 de hoogste prioriteit.
Volwassenheid: organisaties groeien van crawl via walk naar run. Begin met inzicht en eigenaarschap; perfectie komt later.
Wie doet wat in FinOps?
7. Tagging, kostentoewijzing en FOCUS
Kosten toewijzen begint met tagging: elke resource krijgt labels zoals team, applicatie, omgeving en kostenplaats. Leg verplichte tags vast in beleid en dwing ze af in code, met AWS Tag Policies en Service Control Policies, Azure Policy of Google Organization Policies, en controles in je Terraform-pipeline.
- Showback: teams zien wat ze kosten, maar betalen niet zelf. Een goede eerste stap.
- Chargeback: kosten worden doorbelast aan het budget van het team. Dat geeft sterker eigenaarschap, maar vraagt een betrouwbare toewijzing.
- Gedeelde kosten (netwerk, support, gedeelde clusters) verdeel je volgens een vaste sleutel, bijvoorbeeld naar gebruik of naar omzet.
FOCUS.
De FinOps Open Cost and Usage Specification is een open standaard voor kosten- en gebruiksdata, inmiddels versie 1.4. AWS, Microsoft, Google en Oracle bieden kostendata in dit formaat aan. Ook Europese partijen als OVHcloud en STACKIT en SaaS-partijen als Snowflake en Databricks staan op de lijst van de FinOps Foundation. Daarmee leg je kosten van meerdere clouds en diensten naast elkaar zonder eigen vertaalslag.
8. Kengetallen om op te sturen
Unit cost is het kengetal waarmee je het gesprek met de directie voert. Stijgende kosten zijn geen probleem als de kosten per klant dalen.
9. Kosten in het ontwerp: shift-left
Kosten die je in het ontwerp voorkomt, hoef je later niet weg te bezuinigen. Daarom verschuiven volwassen organisaties kostenbewustzijn naar het ontwerp:
- Kosten als niet-functionele eis in architectuurbesluiten, naast performance en security.
- Kostenramingen in de pipeline: tools als Infracost tonen bij elke Terraform-wijziging wat die per maand kost.
- Referentiearchitecturen met goedkope standaardkeuzes, zoals ARM, gateway-endpoints en lifecycle-regels.
- De pijler kostenoptimalisatie van het AWS Well-Architected Framework, of de vergelijkbare richtlijnen van Azure en Google, als vaste toets.
10. Kosten van Kubernetes
In Kubernetes delen applicaties dezelfde nodes, dus de cloudrekening laat niet zien welk team of welke applicatie wat kost. De benutting is bovendien laag. We zien vaak een gemiddeld CPU-gebruik van 8% en een geheugengebruik van 20%.
Wat helpt:
- Kosten toewijzen per namespace of label, met OpenCost (open source, CNCF) of een commerciële tool.
- Realistische requests en limits op basis van gemeten gebruik, bijvoorbeeld met de Vertical Pod Autoscaler in aanbevelingsmodus. Te ruime requests zijn de grootste bron van verspilling, omdat de scheduler capaciteit reserveert die nooit wordt gebruikt.
- Bin packing en node-autoscaling met Karpenter of de cluster autoscaler, zodat nodes vol draaien en lege nodes verdwijnen.
- Spot-nodes voor stateless en onderbreekbare workloads, met pod disruption budgets.
- Minder losse clusters: elke control plane en elke set systeemcomponenten kost geld. Zie de gids over Kubernetes.
11. Kosten van AI en GPU’s
AI voegt twee nieuwe kostenposten toe: het gebruik van taalmodellen (per token) en GPU-capaciteit.
Tokenkosten verlagen:
- Wijs kosten toe per toepassing en per team, met aparte API-keys of projecten. Zonder toewijzing weet niemand welke toepassing wat kost.
- Kies het kleinste model dat goed genoeg is, en routeer eenvoudige vragen naar een goedkoper model.
- Gebruik prompt caching voor herhaalde context. Bij Anthropic kost een cache-read 10% van de normale inputprijs; andere aanbieders bieden vergelijkbare kortingen.
- Gebruik batch-verwerking voor taken die niet direct klaar hoeven: veel aanbieders geven 50% korting.
- Meet kosten per uitkomst, bijvoorbeeld per afgehandeld klantgesprek, en vergelijk die met de waarde.
GPU-kosten verlagen:
- Meet de benutting. Gemiddeld 5% GPU-benutting.
- Zet GPU-capaciteit uit als die niet wordt gebruikt, en deel GPU’s tussen workloads waar dat kan.
- Reserveer alleen voor aantoonbaar constante inferentie.
- Overweeg on-premises of een Europese aanbieder voor stabiele, grote AI-workloads, zeker als de data het land niet uit mag.
12. Licenties en SaaS
Licenties kunnen een grotere post zijn dan de infrastructuur eronder. Windows Server en SQL Server kosten in de cloud per vCPU; met Azure Hybrid Benefit of je eigen licenties (BYOL) betaal je ze maar één keer. Ook kleinere instances met dezelfde performance besparen direct op licenties per core. Voor SaaS geldt hetzelfde principe als voor cloud: inzicht in gebruik per gebruiker, ongebruikte licenties opzeggen en contracten afstemmen op het werkelijke gebruik. 90% van de FinOps-teams neemt SaaS inmiddels mee.
13. Optimaliseren, overstappen of terug naar on-premises?
Hoge kosten zijn op zichzelf zelden een goede reden om van cloud te wisselen of terug te gaan naar een eigen datacenter. Een migratie kost tijd en capaciteit, en de oorzaken verhuizen mee: wie in de cloud te ruim dimensioneert, doet dat on-premises ook. Optimaliseer daarom eerst, en vergelijk daarna.
Voor zeer stabiele, voorspelbare workloads kan on-premises of een Europese cloud wel goedkoper zijn, en soevereiniteitseisen kunnen de doorslag geven.
Maak die afweging op basis van de totale kosten over vijf jaar:
-
Hardware, datacenter, stroom en koeling;
-
Personeel voor beheer, 24/7 en security;
-
Licenties en support;
-
De kosten van de migratie zelf;
-
Het verlies aan flexibiliteit en beheerde diensten;
-
En de exitkosten, die door de EU Data Act vanaf 2027 lager uitvallen.
14. Plan voor de eerste 90 dagen
01
Dag 1–30: inzicht en quick wins
- Kostenrapportage per account, dienst en team aanzetten, bij voorkeur in FOCUS-formaat; de top vijf van kostenposten bepalen.
- Ongebruikte resources opruimen; test- en ontwikkelomgevingen buiten kantooruren uitzetten.
- Budgetten en anomaliedetectie instellen (AWS Cost Anomaly Detection, Azure Cost Management, Google Cloud Billing).
02
Dag 31–60: rightsizing en inkoop
- De grootste resources en Kubernetes-requests rightsizen op basis van gemeten gebruik.
- Pas daarna de dekking met commitments beoordelen en aanvullen.
- Een tagbeleid vastleggen en afdwingen in code.
03
Dag 61–90: borgen
- Showback per team; een maandelijkse kostenreview met engineering en finance.
- Kengetallen vastleggen, waaronder de unit cost voor één product.
- Een roadmap opstellen voor structurele maatregelen: architectuur, ARM, dataverkeer, AI-kosten.
15. Veelgestelde vragen over cloudkosten
Alle veelgestelde vragenAllebei geven ze korting in ruil voor een verplichting van één of drie jaar. Reserved Instances zijn gebonden aan een instance-familie en regio, en geven bij AWS tot 72% korting. Compute Savings Plans gelden voor een uitgavebedrag per uur over families, regio’s, Fargate en Lambda heen, met tot 66% korting. Hoe stabieler en voorspelbaarder je gebruik, hoe meer je aan de vaste variant hebt.
Een gangbaar doel is 70–80% van het stabiele basisgebruik. Dek nooit pieken of workloads die binnen de looptijd verdwijnen, en ruim eerst op en rightsize voordat je koopt.
Bij showback zien teams hun kosten zonder ervoor te betalen. Bij chargeback worden de kosten doorbelast aan hun budget. Begin met showback en stap over naar chargeback als de kostentoewijzing betrouwbaar is.
Cloudkosten uitgedrukt per eenheid die voor je business telt, zoals per klant, transactie of order. Zo zie je of je efficiënter wordt naarmate je groeit.
Het team dat de resources gebruikt, ondersteund door finance en een FinOps-verantwoordelijke. Eigenaarschap moet expliciet belegd zijn, anders voelt niemand zich verantwoordelijk.
Door data dichter bij de gebruiker te serveren (CDN, caching), verkeer tussen zones en regio’s te beperken, data te comprimeren en gateway- of private endpoints te gebruiken in plaats van NAT-gateways.
Vanaf 12 januari 2027 mogen cloudproviders geen kosten meer rekenen voor het overzetten van je data bij een overstap naar een andere provider of naar on-premises. Tot die datum mogen ze alleen hun eigen kosten doorrekenen. Gewoon dataverkeer tijdens gebruik blijft betaald.
De FinOps Open Cost and Usage Specification: een open standaard voor kosten- en gebruiksdata van de FinOps Foundation. AWS, Azure, Google Cloud en steeds meer SaaS-partijen leveren hun data in dit formaat, zodat je kosten van meerdere bronnen kunt vergelijken.
Wijs kosten toe per toepassing, kies het kleinste model dat goed genoeg is, gebruik prompt caching en batch-verwerking, en meet de benutting van GPU’s. Stuur op kosten per uitkomst, zoals per afgehandelde vraag.
Restcapaciteit met tot 90% korting, die de provider op korte termijn kan terugnemen. Geschikt voor batchverwerking, CI/CD en stateless Kubernetes-workloads die een onderbreking aankunnen.
Minimaal maandelijks met engineering en finance, met automatische alerts bij afwijkingen. Commitments beoordeel je per kwartaal.
Plan een gratis cloudkosten-analyse
Plan een gratis cloudkosten-analyse
SUE zoekt voor je uit wat er in jouw omgeving te besparen valt. Lees meer over cloudkostenoptimalisatie bij SUE en het Cloud Cost Optimization Assessment.
* required